Ziemniak - Wiki

Ziemniak

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ziemniak
Systematyka wg Reveala
Domena jądrowce
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Nadgromada nasienne
Gromada okrytonasienne
Klasa Rosopsida
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Rodzaj psianka
Gatunek psianka ziemniak
Nazwa systematyczna
Solanum tuberosum L.
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons
Gatunek jadalnyGatunek trujący

Psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) to prawidłowa botaniczna nazwa tej rośliny. Najczęściej jednak używany jest synonim tej nazwy – ziemniak. Jest to gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Kolumbia, Chile). Obecnie rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna[1]. W Polsce jest pospolicie uprawiany i przejściowo dziczejący (efemerofit).

Bulwy ziemniaka
Kwiaty
Bulwy ziemniaka
Obieranie ziemniaka

Spis treści

[edytuj] Charakterystyka

Łodyga
Gruba, mięsista, do 100 cm wysokości, wykształca rozgałęzione kłącza (stolony) z podziemnymi bulwami bogatymi w skrobię. Łodyga jest pokryta przylegającymi włoskami.
Liście
Przerywanopierzaste, u nasady łatki jajowate lub sercowate.
Kwiaty
O zrośniętych płatkach i 5 łatkach, średnicy do 3–4 cm, barwy białej, różowej, błękitnej lub fioletowej. Wewnątrz korony 1 słupek i 5 pręcików zrośniętych w rurkę wokół słupka. Zebrane w dwuszypułowe, pozornie szczytowe skrętki.
Owoce
Zielone jagody[1].
Roślina trująca
Cały nadziemny pęd (łodyga, liście, kwiaty i owoce) są trujące. Zawierają trującą solaninę. Powoduje ona poważne zatrucia pokarmowe, wykazuje też działanie rakotwórcze. W celach spożywczych użytkowane są bulwy, które nie zawierają solaniny. Jednakże jeżeli z jakichś powodów (np. w wyniku wypłukania gleby przez ulewne deszcze) były one przez dłuższy czas wystawione na działanie słońca, ich skórka zielenieje i również stają się trujące.

[edytuj] Zastosowanie

Roślina uprawna
Najwięksi producenci ziemniaków na świecie to Chiny, Rosja i Indie. Roczne zbiory ziemniaka w Polsce to ok. 13,5 – 15,5 mln ton. W Polsce obszar upraw szacuje się na 790 tys. hektarów.
Historia uprawy
pierwsze uprawy ziemniaka pojawiły się w czasach prehistorycznych w Ameryce Południowej (środkowe Andy, tereny dawnego peruwiańskiego państwa Inków – Tahuantinsuyo). Do Europy ziemniaki dotarły w XVI wieku, a rozpowszechniły się w XVII w. W XVII i XVIII wieku traktowane były również jako roślina ozdobna. W części Europy, po zauważeniu, że jest bardzo wydajną rośliną uprawną wprowadzano ją do uprawy odgórnymi zarządzeniami (Fryderyk II Wielki w Prusach i Piotr I Wielki w Rosji)[2]. Wykorzystanie ziemniaków znacznie wzrosło po opracowaniu techniki ich magazynowania w kopcach, w których dają się przechowywać aż do wiosny następnego roku.
Sztuka kulinarna
bulwy po ugotowaniu stanowią cenny pokarm człowieka, owoce, części zielone, kwiaty i zielone bulwy zawierają solaninę, co czyni surowe rośliny słabo trującymi. Popularnymi potrawami z ziemniaków są frytki, chipsy i kopytka.

Ziemniak jest też ważną rośliną pastewną, jako gotowany był podstawą tradycyjnej metody żywienia świń. Jest ważną rośliną przemysłową, używa się go do produkcji spirytusu, mączki ziemniaczanej, która jest niemalże czystą skrobią. Mączka ziemniaczana jest produktem używanym do wytwarzania wielu produktów spożywczych i przemysłowych. Ze względu na historię upraw ziemniaka oraz związany z nią udział tej rośliny w ocaleniu przed śmiercią głodową milionów ludzi na świecie, Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła rok 2008 Międzynarodowym Rokiem Ziemniaka[3].

Ziemniak

[edytuj] Odmiany

W Peru utworzono największy na świecie bank genów ziemniaka. Zdeponowano w nim ponad 10 tysięcy odmian tej rośliny[3].

W Polsce pod koniec marca 2004 w Krajowym Rejestrze Odmian figurowało 118 odmian, wśród których dominowały odmiany jadalne. Badaniem nowych odmian ziemniaka zajmuje się Instytut Ziemniaka, obecnie wchodzący w skład Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Odmiany ziemniaka dzieli się zazwyczaj ze względu na ich termin zbioru (np. średnio wczesne, średnio późne, późne):

  • Bardzo wczesne: Krasa, Irys, Gloria, Bard, Denar, Drop, Ruta, Berber, Lord, Irga.
  • Wczesne: Nora, Kulik, Augusta, Gracja, Dorota, Vineta.
  • Średnio wczesne: Ibis, Pirol, Żagiel, Satina, Triada, Kuba.
  • Średnio późne: Sowa, Tarpan, Bryza, Syrena, Zeus, Beata, Jasia, Moli.
  • Późne: Uran, Lenino, Ania, Bzura, Ślęza, Sonda, Medea.

[edytuj] Inne nazwy

[edytuj] Wartości odżywcze

Wartości odżywcze w 100g surowych ziemniaków:

  • Energia: 357/84 (kj/kcal)
  • białko: 2
  • węglowodany: 19
  • tłuszcze: 0
  • błonnik: 3,1

[edytuj] Pomniki ziemniaka

Pomnik ziemniaka w Biesiekierzu

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.  (Występowanie i charakterystyka ziemniaka)
  2. ↑ "Jabłka zaś ziemne, czyli ziemniaki, a po teraźniejszemu kartofle, bądź świeże, bądź stare, w jednej utrzymując się porze, równą też apetytowi sprawują satysfakcją. To z okoliczności związku namieniwszy, przystępuję teraz do czasu, którego się kartofle w Polszcze i gdzie najpierwej zjawiły. Zjawiły się najprzód za Augusta III w ekonomiach królewskich, które samymi Niemcami, Sasami-ekonomistami osadzone były, a ci dla swojej wygody ten owoc z Saksonii z sobą przynieśli i w Polszcze rozmnożyli." [w :] O kartoflach. Jędrzej Kitowicz. Opis obyczajów za panowania Augusta III.
  3. ↑ 3,0 3,1 Barbara Kaniewska. Diabelskie jabłka z ziemi. Rzeczpospolita. Sobota-niedziela, 10-11 listopada 2007 roku. 263 (7860): 36. 
  4. ↑ sl.krompir.si
  5. ↑ ananova.com
  6. ↑ [http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.encyclop.e/e712473.htm;internal&action=_setlanguage.action?LANGUAGE=en aeiou.iiicm.tugraz.at]
  7. ↑ blackfootchamber.org

[edytuj] Bibliografia

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8. 
  2. Anna i Jan Basara: Polska gwarowa terminologia rolnicza. Przygotowanie gleby, uprawa ziemniaków. Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Języka Polskiego, 1992. ISBN 83-85579-60-5. 

[edytuj] Zobacz też

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o ziemniaku

[edytuj] Linki zewnętrzne


Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/motocykle_www/spam/abc/richFeeds.php on line 59

Łódzkie: kolejne ofiary mrozu
Do 10 wzrosła liczba ofiar zimy w województwie łódzkim. W ciągu ostatniej doby z wychłodzenia zmarły dwie osoby - poinformował Piotr Kryźba z komendy wojewódzkiej policji w Łodzi.
Abp Kowalczyk: to oczywiste, że byłem przedmiotem zainteresowania SB
W Watykanie kierowałem Departamentem Sekcji Polskiej i wszystkie rzeczy, które Ojciec Święty przekazywał władzom Polski lub od nich przyjmował, przychodziły do mnie i to oczywiste, że byłem przedmiotem szczególnego zainteresowania służby bezpieczeństwa - powiedział nuncjusz apostolski w Polsce abp Józef Kowalczyk.
Strażacy przypominają: czujka pożarowa może uratować życie
Czujka pożarowa może uratować życie - przypominają strażacy. W Białymstoku nocą takie urządzenie podłączone do instalacji alarmowej domu uruchomiło system powiadamiania firmy ochroniarskiej, a patrol zdążył obudzić śpiącą kobietę.
Nowak: Polska powinna zachować wstrzemięźliwość
Szef gabinetu politycznego premiera Sławomir Nowak ocenia, że Polska powinna zachować wstrzemięźliwość w rosyjsko-ukraińskim konflikcie gazowym, a w pierwszej kolejności dążyć do przywrócenia dostaw gazu do krajów UE.
Poseł PiS przechodzi do Polski XXI
Poseł Andrzej Walkowiak zrezygnuje dziś z członkostwa w PiS. Z ustaleń serwisu internetowego tvp.info wynika, że Walkowiak wstąpi dziś do koła poselskiego Polska XXI.
Linki: Strona gwna